Bandkeramiek in Sittard-Geleen

Het is inmiddels 80 jaar geleden dat de eerste Bandkeramiek vondsten in Sittard-Geleen werden gedaan. In 1933 dook in zowel in Sittard (Rijksweg Zuid) als Geleen (Bergstraat) Bandkeramisch vondstmateriaal op. Beide vondsten betroffen toevalstreffers en uitgebreid onderzoek werd er dan ook niet gedaan.

De vondsten zouden echter wel de weg bereiden voor de latere grote opgravingen, waarin het onderzoek aan de Mgr Claessenstraat en in de wijk Thien Bunder in 1953 de eerste zou zijn (r). Twee jaar later volgde een opgraving in Geleen dichtbij de Kluis.

Inmiddels, 80 jaar en een flink aantal opgravingen en vondstmeldingen later, staat als een paal boven water dat de Bandkeramiekers 7.000 jaar geleden een flink areaal in Sittard-Geleen hebben bewoond. Hoeveel nederzettingen er precies hebben gelegen is nog onbekend, maar waarschijnlijk is er sprake geweest van een nederzettingslijn van meer dan een kilometer ten westen van de Geleenbeek.

Opgravingsploeg uit de jaren '50
Opgravingsploeg uit de jaren '50

Vondstplekken

Dat de meeste gevonden nederzettingssporen in nabijheid van de Geleenbeek liggen (maximaal 750 meter) is natuurlijk geen toeval. Water is én was een eerste levensbehoefte. En in een tijd waarin het nog duizenden jaren zouden duren voordat de eerste waterleiding werd ontwikkeld, was de aanwezigheid van stromend water in buurt van levensbelang.

In de loop der jaren hebben archeologen een flink aantal opgravingen uitgevoerd in Sittard en Geleen. Daarnaast zijn er tal van vondsten gedaan los van een opgravingen. Ga naar de pagina Vondstplekken voor meer informatie.

Overzichtstekening van de opgraving Thien Bunder.
Overzichtstekening van de opgraving Thien Bunder.

(Top)vondsten

Al dat onderzoek heeft flink wat mooie vondsten opgeleverd. Met name aardewerk en (vuur)stenen vondsten. We bevinden ons 7.000 jaar geleden immers nog midden in de steentijd, om precies te zijn het Neolithicum oftewel de Nieuwe Steentijd. Onze enige informatiebronnen uit die tijd zijn de materiële resten die de Bandkeramiekers ons hebben nagelaten: aardewerk, (vuur)steen, en – met enig geluk – resten van dieren en planten. Schriftelijke bronnen ontbreken uiteraard volledig.

Ga naar (Top)vondsten voor een overzicht van de mooiste Bandkeramische vondsten uit Sittard-Geleen.

Scherven gevonden bij de opgraving Sittard - Fontys.
Scherven gevonden bij de opgraving Sittard - Fontys.

De eerste bewoners van Sittard-Geleen

Bandkeramiekers in Sittard-Geleen hebben gewoond, maar ook dat er gedurende de gehele Bandkeramische periode mensen hebben gewoond. Vanaf de oudste fase - ca 5.250 voor Christus - tot het plotseling eind rond 4.950 voor Christus.

De oudste bewoning en vermoedelijk eerste kolonisatiefase van de Graetheide door de Bandkeramische boeren is aangetoond in Geleen-Kluis/Seipgensstraat, Geleen-Janskamperveld en Sittard-Mgr Vranckenstraat/Thien Bunder aan de oostrand van de Graetheide. Zo niet gelijktijdig, dan vrij snel daarna vestigden de Bandkeramiekers zich ook langs de Middenterrassen in de nabijheid van de Maas, zoals in Elsloo-Koolweg. Later werden meer zuidelijk ook nederzettingen gesticht in en rondom Beek.

De Bandkeramiekers waren bovendien de allereerste mensen die in Sittard-Geleen hun vaste woonplaats hadden. Het zijn dus de oudste inwoners van de gemeente!

Archeoloog Ivo van Wijk vertelt over de mogelijke oorzaken van het verdwijnen van de Bandkeramiek.

Limburgs Atlantis

Waarom de Bandkeramiek opeens verdween rond 4.950 is nog steeds een mysterie. Het is net een Limburgs Atlantis… Er zijn wel theorieën over - hongersnood door slechte oogsten, oorlog, andere spanningen, … - maar precies weten archeologen het eigenlijk nog niet. Met een beetje fantasie zou je het kunnen betitelen als een Limburgs Atlantis …