1990/1991: Geleen – Janskamperveld

Opgraving

In 1979 deed lokaal archeoloog Harry Vromen de eerste vondsten van Bandkeramische bewoning in het Janskamperveld. Op dat moment was er echter geen enkele aanleiding tot opgraving. Dat veranderde eind jaren ’80 toen er plannen werden gemaakt om ter plekke een nieuwe wijk te realiseren. De noodzakelijke opgraving werd uitgevoerd in 1990 en ’91.

Tijdens de opgraving werd het grootste deel van een Bandkeramisch dorp blootgelegd. In totaal werd 2,7 ha opgegraven; de vermoedelijke grootte van het dorp was 7.000 jaar geleden 4,5 ha.

De archeologen groeven in totaal 69 huisplattegronden op (van een verwacht totaal van 80). Daarbij waren alle drie de soorten Bandkeramische huizen present: 30 zogenaamde Großbauten, 13 Bauten en 8 Kleinbauten. Van de overigen was niet vast te stellen tot welke soort ze behoorden. Wil je meer weten over Bandkeramische huizen? Klik dan hier.

Ook werd aangetoond dat rondom een groot deel van de huizen en greppel met palissade had gelegen (afbeelding rechts: rode lijnen).

Opgravingstekening van Janskamperveld
Opgravingstekening van Janskamperveld

Video: Conservator Kitty Jansen van Museum het Domein vertelt over Bandkeramische huizen.

Aardewerk

Tijdens de opgraving werden in totaal 13.707 aardewerken scherven gevonden, die – uitgebreid onderzoek – afkomstig bleken te zijn van zo’n voor 3.600 aardwerken potten en andere voorwerpen. 1.649 waren gebruikt als serviesgoed, 1299 voor kookdoeleinden en 609 voor het bewaren van eten. 20% van het aardewerk had zogenaamde oren, waaraan de potten konden worden opgehangen.

Ook werd uit het onderzoek duidelijk dat elk huishouden zo’n 10 stuks aardewerk in gebruik moeten hebben gehad. Bovendien gaf het aardewerk aanwijzingen die erop duiden dat de Bandkeramische cultuur een zogenaamde matrilineaire samenleving was. Wil je meer weten over Bandkeramisch aardewerk? Klik dan hier.

Janskamperveld: Gerestaureerde kookpot
Janskamperveld: Gerestaureerde kookpot

Soorten oren: A) Bandoor/worstoor, B) Elfenbankje,  C) Knobbeloor, D) Tepeloor, E) Randoor
Soorten oren: A) Bandoor/worstoor, B) Elfenbankje, C) Knobbeloor, D) Tepeloor, E) Randoor

Mensenbeeldje

Een speciale vondst die werd gedaan was de ontdekking van twee scherven, die waarschijnlijk afkomstig zijn van een mensenbeeldje (ook wel ‘idool’ genoemd). Aangezien dit soort beeldjes maar zelden wordt gevonden, gaan archeologen er van uit dat ze ook in de Bandkeramische tijd heel zeldzaam waren. Hun functie in die tijd is nog volop onderwerp van discussie: volgens sommige archeologen speelden ze een rol in hun dodencultus, anderen denken dat het eerder om voorouderverering gaat.

De fragmenten van het mensbeeldje
De fragmenten van het mensbeeldje

Reconstructie van het mensbeeldje
Reconstructie van het mensbeeldje

Wil je meer weten over Bandkeramische mensbeeldjes? Klik dan hier.

Landbouwgewassen

Tijdens de opgraving werd ook archeobotanisch onderzoek gedaan: onderzoek naar de flora die in de Bandkeramische tijd voorkwam. Daaruit bleek dat de Bandkeramische boeren van Janskamperveld 6 verschillende gewassen teelden:

  1. Eenkoorn (Triticum Monococcum)
  2. Tweekoorn / Emmertarwe (Triticum dicoccum)
  3. Erwt (Pisum sativum)
  4. Linze (Lens culinaris)
  5. Lijnzaad (Linum usitatissimum)
  6. Papaver: voor de maanzaadjes (Papaver somniferum)

 Wil je meer weten over Bandkeramisch gewassen? Klik dan hier.

 Dat de Bandkeramiekers landbouwgewassen verbouwden werd ook duidelijk door microscopisch onderzoek van vuurstenen werktuigen waarop nog sporen van oogstwerkzaamheden te zien was. Op andere vuursteenfragmenten werden sporen van huidbewerking en houtbewerking teruggevonden.

Meer informatie

P. Van de Velde (2007) Excavations at Geleen-Janskamperveld 1990/1991. Analecta Praehistorica Leidensia, nr 39.

NB: behalve de afbeelding van de linze zijn alle afbeeldingen op deze pagina afkomstig uit bovenstaande publicatie.

 

Linze (Lens culinaris)
Linze (Lens culinaris)